برترین حج
برترین حج
در کلام امام سجّاد(ع) به شبلی
**********
به نام خداوند بخشاینده ی بخشایشگر
و به یاد ولی ّخدا امام مهدی(ع)
**************
ای مِنا ای سرزمین اهل دل
ای ز اشک انبیا خاک تو گِل
ای منا ای وادی افروخته
ای زآه خسته دل ها سوخته
در کجای دامنت ای خاک پاک
مصطفی صورت نهاده روی خاک
درکجا ای خاک خیزد از زمین
بانک لبّیک امیر المؤمنین
درکجای دامنت از هردو عین
بوده جاری در دعا اشک حسین
جایگاه قبله ی دل ها کجا است
خیمه گاه مهدی زهرا کجا است
دوست دارم رو در آن صحرا کنم
گفت وگو با یوسف زهرا کنم
(شعر سید مجتبی اطیونی زاده)
دراهمیّت و ارزش ومقام وفلسفه ی حج، در اسلام مطالب فراوان وبا ارزشی مطرح شده است. درمیان متون روائی که از ائمّه(ع) به دست ما رسیده سخنان امام سجّاد(ع) به یکی از یارانش به نام شبلی که از سفر حج برگشته بود، بسیار ارزشمند است. وجادارد که هرساله مورد توجّه حجاج بیت الله قرار گیرد.
متن روایت که ترجمه ی آن تقدیم می شود، درکتاب مستدرک الوسایل جلد 10 صفحه 166ذکر شده است. امید است که مورد توجّه دوستان اهل بیت قرار گیرد. ترجمه ی روایت در چند بخش این است:
پیـام میقات:
« آن زمان که ملایمان امام سجّاد ع از سفر حج باز گشتند، شبلی از اصحاب ایشان که خود به سفر حج رفته بود به دیدار امام(ع) شتافتند. امام ع به او فرمودند: ای شبلی آیا حج را به جا آوردی؟ گفت: آری ای پسر رسول خدا. حضرت فرمودند: آیا به میقات(محل محرم شدن حاجیان) فرود آمدی و لباس دوخته شده را کنار گذاشتی و غسل کردی؟ گفت: آری. امام ع فرمودند آیا آن زمان که به میقات رسیدی نیّت کردی که درآن شرایط، لباس معصیت خدا را از تن در آوری ولباس اطاعت خدا را بپوشی؟ گفت: نه،
حضرت فرمودند: آن زمان که لباس دوخته شده ات را از تن درآوردی، آیا نیّت کردی که خود را از ریا ونفاق ودوروئی و ورود در شبهات برهانی؟ گفت: خیر.
امام ع فرمودند: زمانی که غسل کردی آیا نیّت کردی که از اشتباهات وگناهان، خود را پاک کنی؟ گفت: نه. امام ع فرمودند پس بااین ترتیب نه به میقات رفته ای ونه لباس دوخته ات را در آوردی ونه غسل کردی.!! »
آری این پیام اوّلین قرار گاه حج است، کسانی که نمی توانند دست از عصیانگری بردارند ومطیع فرمان خدا وامام زمانشان باشند. وازریا ودوروئی و ورود به فضاهای مشکوک دست بردارند، وآن ها که نمی توانند از خطاها وگناهان دست بکشند، حاجی نیستند.
پیام احرام:
« سپس فرمودند: آیا خودرا شستشو کردی وجامه ی احرام پوشیدی وپیمان وعقد حج بستی؟ شبلی گفت: آری. حضرت فرمودند: آن گاه که که خود را شستشو می کردی و محرم شدی وپیمان حج بستی آیا نیّت کردی که خود را به نور توبه ی خالص برای خدا شستشو دهی؟ گفت:خیر.
حضرت فرمودند زمانی که مُحرم شدی، نیّت کردی که همه ی محرّمات الهی را برخود حرام کنی؟ گفت: نه.
امام ع پرسیدند: آن زمان که پیمان حج باخدا می بستی، تصمیم گرفتی که هر گونه پیمان غیر الهی را نقض کنی؟ گفت: نه.
حضرت به او فرمودند دراین صورت، نه جانت را شستشو دادی ونه محرم شدی ونه عقد و پیمان حج بستی.!!»
وپیام غسل و احرام وپیمان حج این است که: تمام وجود حاجی، ورود در نور باز گشت به سوی حق، وخارج شدن از تمام پلیدی ها و پیمان های شیطانی وضد انسانی وضد ّ الهی باشد، وگرنه این پیمان پیمان حج نیست.
پیام لبّیک:
« امام سجّاد(ع) ادامه دادند: آیا پس از مُحرم شدن وارد محل میقات شدی ودورکعت نماز احرام خواندی، ولبّیک گفتی؟ پاسخ داد: آری.
حضرت فرمودند: زمانی که وارد میقات شدی، بانیّت زیارت محبوب وارد شدی؟ گفت: نه.
فرمودند: آن گاه که دورکعت نماز احرام خواندی، نیّت کردی که بابهترین عمل، وبزرگ ترین حسنات ونیکی ها، یعنی نماز به خدا نزدیک شده ای؟ گفت:نه.
وامام ع سؤال کردند: آن زمان که لبّیک می گفتی، نیّت کردی که با خدای سبحان باهر اطاعتی سخن بگوئی، ولب از هر معصیتی ببندی؟ گفت: نه.
امام(ع) فرمودند: بااین ترتیب نه وارد میقات شدی، ونه نماز خواندی ونه لبّیک گفتی.!!!»
آری بدون قصد زیارت محبوب، وبدون توجّه به عبودیِّت حق، وبدون لبّیک به تمام دعوت های الهی، حجّ قابل پذیرش نیست.
پیام دیدار کعبه:
« سپس امام(ع) از شبلی پرسیدند: وارد حرم شدی، وچشم تو به کعبه افتاد ودورکعت نماز تحیّت خواندی؟ گفت: آری.
فرمودند: آن گاه که وارد حرم شدی، نیّت کردی که هر غیبتی را که پشت سر مسلمان ها انجام دادی برخود حرام نموده و ترک کنی؟ گفت: نه.
فرمودند: آن زمان که به کعبه رسیدی در قلبت توجّه داشتی که رو به سوی خدا آورده ای ودرمحضر اوهستی؟ گفت: خیر.
حضرت فرمودند نه داخل حرم شدی، ونه کعبه را مشاهده کردی ونه نماز خواندی.!!»
یکی از لوازم ورود به حرم امن الهی، وخود را درمحضر او یافتن، نگه داشتن حرمت انسان ها وحفظ حیثیّت وآبروی بندگان خدا است. کسی که با حرمت شکنی ها وارد حرم می شود نامحرم است.
پیام طواف:
« سپس در ادامه فرمودند: ای شبلی، آیا طواف خانه را انجام دادی، وباارکان کعبه تماس گرفتی، وبه سعی صفا ومروه رفتی؟ گفت: آری.
فرمودند: در زمان طواف وسعی، آیا نیّت کردی که تو داری به سوی خدا می گریزی، وخداوند دانای غیب ها این حالت تو را می داند؟ گفت:نه.
حضرت فرمودند: در این صورت نه طواف خانه کردی ونه ارکان خانه ی خدا را مسّ کردی ونه سعی صفا ومروه نمودی.!!»
طواف در مدار محور هستی وسعی وتلاش تکاپوی از مبدأ تامعاد، صفا تامروه، در راستای سیر الی الله نباشد، جز سر گردانی وحیرت چیزی نیست. وکسی که این نیّت را ندارد، حز گردش به دور سنگ کار دیگری نمی کند.
پیام استلام حجر:
« سپس حضرت زین العابدین(ع) فرمودند: استلام ومصافحه با حجر الاسود کردی، و درمقام ابراهیم ایستادی، و دو رکعت نماز در مقام ابراهیم خواندی؟ گفت: آری.
امام سجاّد(ع) دراین لحظه چنان فریادی زدند که گمان می شد از دنیا رفتند. وفرمودند: آه آه،... کسی که استلام حجر الاسود کند، باخدا مصافحه کرده است. ای مسکین، مواظب باش که اجر آن چه که حرمت آن عظیم است ضایع نکنی، ومصافحه ی با خدا را با مخالفت با خدا، و گرفتار حرام شدن مانند گنهکاران نقض نکنی.
سپس فرمودند: آیا زمانی که در مقام ابراهیم ایستادی، نیّت کردی درراستای هر اطاعتی بایستی وبا هر معصیتی مخالفت کنی؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: زمانی که دورکعت نماز درمقام ابراهیم خواندی آیا نیّت کردی که تو نماز حضرت ابراهیم را خوانده ای وبا نماز خودت بینی شیطان را به خاک مالیدی؟ گفت: نه.
امام(ع) فرمودند: بااین ترتیب نه استلام حجر کردی و نه درمقام ابراهیم ایستادی ونه دو رکعت نماز در مقام را خواندی »
حجر الاسود اوّلین فرشته ی بلی گوی خداوند در عالم ذر(الست بربکم) بود که به صورت همین حجر الاسود به وسیله ی حضرت آدم(ع) در کعبه به عنوان شاهد معرفت وتوحید فطری انسان ها نصب شد. وبه عنوان دست بیعت مجدّد با خدا است. کسی که از این عهد وپیمان غافل باشد واستلام حجر کند. حرمت آن را ضایع کرده و حاجی نیست.
پیام زمزم:
« سپس فرمودند: آیا برسرچاه زمزم رفتی واز آب آن نوشیدی؟ گفت: آری.
فرمودند: آیا درآن زمان نیّت کردی که باحضور برزمزم، براطاعت خدا اشراف یافتی وچشم خود را از معصیت خدا بستی؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: در واقع نه برسر چاه زمزم رفتی ونه از آب آن نوشیدی.!!»
آب زمزم نتیجه وپاداش تسلیم هاجر و اسماعیل دربرابرفرمان خدا، درسرزمین بی آب وعلف مکّه بود که حدود پنج هزار سال سابقه ی جوشش دارد، وجادارد که امام این چنین از آن یادکند.
پیام سعی صفا ومروه:
«امام سجاد(ع) ادامه دادند وفرمودند: آیا سعی بین صفا ومروه نمودی، دربین آن دومقام حرکت ورفت و آمد کردی؟ گفت: آری.
فرمودند: آیا در آن حال بین بیم و امید(خوف ورجا) به خدا بودی؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: نه سعی کردی ونه حرکت ورفت و آمدی در صفا ومروه داشتی.!!!»
سعی صفا ومروه بیانگر خاطره ی دویدن هاجر برای تهیّه ی آب برای فرزندش اسماعیل است، دویدنی براساس خوف و بیم از یک طرف و رجا وامید به رحمت الهی از جانب دیگر. وحاجی که این حقیقت را درنیابد، سعی وتلاش بیهوده می کند.
پیام صحرای عرفات:
« امام(ع) ادامه دادند وفرمودند: درصحرای عرفات وقوف کردی، وبرجبل الرحمه بالا رفتی ووادی ومسجد نَمِره را شناختی، وخداوند را درمساجد نمره وابراهیم ع دعا کردی؟ گفت: آری.
حضرت فرمودند: آیا در عرفات به معارف وعلوم الهی، شناخت پیدا کردی، وآیا آگاه شدی که خداوند برصحیفه ی اعمال تو واسرار درون وقلب تو آگاه است؟ گفت: نه.
وپرسیدند: آیا زمانی که به کوه رحمت بالا رفتی، درک کردی که خداوند برهر مرد مؤمن و زن مؤمنی رحم میکند، ومتولّی امور همه ی مردان وزنان مسلمان است؟ گفت: نه.
حضرت ادامه دادند وفرمودند: آیا درمسجد نمره نیّت کردی که هرگز فرمان ندهی تا این که فرمان خدا ببری. ونهی نکنی تا به نهی الهی تن بدهی؟ گفت:نه.
امام ع فرمودند: زمانی که بربالای جبل الرحمه ودرکنار ستون آن قرار گرفتی، و آنگاه که به مسجد نمره رفتی، دقّت کردی که آن ها شاهد براطاعت تو هستند. وبه همراه فرشتگان حافظ تو، از وجودت حفاظت می کنند؟ گفت: خیر.
حضرت فرمودند: بااین ترتیب، نه در عرفات وقوف داشتی، ونه برجبل الرحمه بالا رفتی، ونه موقعیّت ومقام مساجد نمره را درک کردی.!!! »
زمانی که انسان گوش دل به دعای عرفه ی امام حسین ودعای روز عرفه ی امام سجاد ع می سپارد.این حقیقت را درک می کند که واقعاً صحرای عرفات، وادی بارش رحمت الهی ومعرفتی است که جز دلدادگان کوی یار نمی توانند حقیقت آن را دریابند.
پیام مشعر الحرام ومزدلفه:
« سپس امام ع فرمودند: از صحرای عرفات بیرون آمدی، وقبل از خروج از عرفات دورکعت نماز خواندی وبه سوی مزدلفه ومشعر الحرام، حرکت کردی، ودرمشعر الحرام به دنبال جمع آوری سنگ های رمی جمرات بودی؟ گفت: آری.
حضرت فرمودند: آن گاه که نماز می خواندی نیّتت این بود که این نماز شکر است در شب دهم که تمام سختی ها را دور می کند وهمه ی آسانی ها را فراهم می سازد؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: دراین شرایط که بین دو موقف(عرفات ومزدلفه) حرکت می کردی ومواظب بودی که به راست وچپ منحرف نشوی، فکر کردی که از مسیر دین حقّ نه با قلبت ونه با زبانت ونه با اعضا وجوارحت، به راست وچپ منحرف نشوی؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: زمانی که به مزدلفه رسیدی و مشغول جمع آوری سنگ ها بودی، آیا نیّت کردی که هر معصیت وجهالتی را از خود دور کنی وهر علم وعمل صالحی را برای خود تثبیت کنی؟ گفت: نه.
امام(ع) در ادامه فرمودند: زمان وقوف در مشعر الحرام آیا نیّت کردی که قلبت را محل درک حقایق اهل تقوی و خائفان از خدا قرار دهی؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: با این وضعیّت نه از عرفات به مشعر آمدی ونه نماز خواندی ونه در مزدلفه عبور کردی، ونه سنگ ها را جمع کردی ونه درمشعر الحرام وقوفی داشتی!!!»
وادی مشعر محلّ شعور و آگاهی است. وقوف کوتاه حجاج در شب عید قربان در این منطقه همه با لباس احرام وسفید پوش، صحرای محشر را تداعی می کند. واگر انسان مسلمانی در این دو وادی عرفات و مشعر به این شناخت و شعور نرسد که همه ی راه های چپ و راست دردنیا راه های انحرافی وفقط مسیر اهل بیت ع راه حق است. حاجی نیست.
پیام منا وپایان مراسم حج:
« وسرانجام امام(ع) فرمودند: به منا رسیدی، ورمی جمرات کردی، وموهای سر خود را تراشیدی، وگوسفند را قربانی کردی، ودر مسجد خیف نماز خواندی، وبه مکّه باز گشتی، وطواف افاضه وطواف النّسا را انجام دادی؟ گفت: آری.
حضرت فرمودند: زمانی که به منا رسیدی، آیا فکر کردی که کاری کنی که مردم از زبان وقلب ودستت در امان باشند؟ وتو به تمام آرزوهایت رسیدی، وخداوند تمام حاجت هایت را روا کرد؟ گفت: نه.
امام ع فرمودند: زمانی که برای رمی جمرات رفتی آیا نیّت کردی که دشمنت ابلیس را سنگباران ورَمی کنی وبا تمام حج زیبایت او را به خشم آوری؟ گفت:خیر.
حضرت ادامه دادند: آن زمان که موهای سرت را می تراشیدی نیّت کردی که از تمام زشتی ها وپلیدی های فرزندان آدم پاک شوی. واز گناهان خارج شوی مثل زمانی که از مادر متولّد شده ای؟ گفت: نه.
حضرت فرمودند: زمانی که در مسجد خیف نماز خواندی، آیا نیّت کردی که جز از خدا وگناهانت بیم نداشته باشی؟ وجز به رحمت خداوند امید وار نباشی؟ گفت: نه.
فرمودند: زمانی که قربانیت را ذبح می کردی، آیا نیّت تو این بود که حنجره ی طمع را براساس حقیقت و ورع وتقوی ذبح کنی. واین که براساس سنّت ابراهیم در ذبح پسرش ومیوه ی دلش وریحان قلب او و... عمل کنی، وبا روش او استدلال کنی برای آیندگان، وبه خدا تقرب جوئی؟ گفت: نه.
فرمودند: زمانی که به مکّه باز گشتی وطواف را به جا آوردی، آیا نیّت کردی که ازفیوضات رحمت خداوند بهره مند شوی، وبه اطاعت خدا وتمسّک به مودّت او باز گردی، واجباتش را انجام دهی وبه خدا تقرب جوئی. گفت: نه.
امام زین العا بدین(ع) فرمودند:
بنابراین، نه به منا رسیده ای، ونه رمی جمرات کردی، ونه موهای سرخود را تراشیده ای ونه اعمال ومناسکت را اداکردی ونه درمسجد خیف نما ز خواندی. ونه طواف خانه را انجام داده ای ونه به خدا تقرّب جستی. باز گرد که تو حاجی نیستی و...»
شبلی، به خاطر کم توجّهی به حجّش شروع کرد به گریه کردن ودائما دنبال آموختن معارف حج بود تا این که حج بامعرفت ویقین را آموخت.
انصاف باید داد: کدام عبادت، در کدام یک از ادیان الهی، مانند حج وجود دارد که به تنهائی پیام آور زیباترین پیا م های، فرهنگی، اخلاقی، تربیتی، اقتصادی واجتماعی و... باشد.
حجّ در معارف اهل بیت(ع) بزرگ ترین وبرترین همایش جهانی توحید، عدالت، ولایت، اخلاق وتربیت انسانی، عصمت وپاکی، وصدق وامانت، وحدت و معرفت،عبودیّت و آزادگی، تحت زعامت وامارت امیر الحاج، امام زمان(ع) است. که امروز، به شدّت، نیاز بشریّت تشنه وسرگردان در برهوت مخوف زندگی متمدّن امروزی است.
حــاجیـان